دان‌ويلااىكوليادو مىگويد : سخنى خرافه‌آميز است اگر گفته شود كه موريسكيها عنصر مفيدى در توليدات اسپانيا بوده‌اند . اگر اينان از چنين موهبتى برخوردار بودند ، اين رفاه و فراوانى را با خود به بلاد مغرب مىبردند « 10 » . مودستو لافونته مىگويد : « به‌هرحال مقرراتى كه فيليپ سوم بر ضد موريسكيها وضع كرد ، اسپانيا را از جماعت كثيرى از ساكنان خود محروم كرد . به عبارت ديگر از ساكنانى كه همه كشاورزان و بازرگانان و صنعتگران بودند . اينان ماليات گزاف مىپرداختند . كمترين زيان اخراج ايشان آن بود كه اخراج‌شدگان ميليونها سكه با خود از مملكت خارج كردند و اين در حالى بود كه اسپانيا از حيث كمبود نقدينه در عسرت بود . از اين فاجعه‌آميزتر رواج هزاران سكهء قلب يا ناقص وزن در بازار اسپانيا بود و اين سوءقصدى بود كه از سوى موريسكيها پيش از اخراج صورت گرفت . « 11 » فلورثيوخانر گويد : آرى سقوط صنايع ما از سال 1609 آغاز مىشود سالى كه اخراج موريسكيها آغاز شد . بيهوده است اگر سياستمداران ما بخواهند ناكاميهاى ما را در قرن هفدهم به علل و اسباب ديگر منسوب دارند ضربت اخراج موريسكيها ضربتى ناگهانى بود كه تا به امروز ملت نتوانسته است از زير بار آن قد راست كند . اشتغال عربها به حرفه‌هاى سخت بر حرفه‌هاى معمولى در اسپانيا تنها دو اثر ناپسند داشت اول آنكه چنين حرفه‌هايى را در زمرهء كارهاى پست به حساب آوردند و ديگر آنكه خود به آموختن آن حرفه‌ها نمىپرداختند مبادا به كسانى كه اهل آن حرفه‌ها هستند شباهت پيدا كنند . موريسكيها زراعت مىكردند و نيشكر و پنبه و حبوبات توليد مىنمودند به خصوص در فن آبيارى مهارت بسيار داشتند و اين سبب شد كه در بلنسيه و غرناطه باغها و بستانها و مزارع بارور پديد آورند بافتن پارچه‌هاى حرير و پشمى و ساختن كاغذ و دباغى پوست در تخصص آنها بود و حال

--> ( 10 ) . . P ) 9881 dirdaM ( selonapsE socsiroM sol ed noislupxE aL : odalloC y alivnaD . M . 322 - 320 ( 11 ) . . P ) 7581 dirdaM ( anapsE ed socsiroM sol ed laicoS noicidnoC : renaJ oicerolF . D . 101 001